Projekty Sałaszu i Teatru CST – Cieszyn i okolice.

Działalność w latach 2005-2010.

W kolejnym pięcioleciu sytuacja Teatru CST oraz Stowarzyszenia Sałasz zmieniła się. We wrześniu 2006 roku udostępniono teatrowi piwnicę w budynku Domu Narodowego (ul. Rynek 12). Poprzez niezależne wejście oraz przekazanie zespołowi kluczy do pomieszczenia, stało się ono na jakiś czas miejscem, w którym zespół mógł przeprowadzać próby oraz organizować różne wydarzenia kulturalne. Oficjalnie piwnicę nazwano Salą Prób CST im. Juliusza Osterwy. W sezonie 2006/2007 odbywały się tam regularnie comiesięczne zdarzenia kulturalne. W programie znalazły się m. in. następujące teatry oraz spektakle: Scena Polska w Czeskim Cieszynie ze spektaklem „Prezydentki” (powstałym na podstawie sztuki kontrowersyjnego austriackiego dramatopisarza Wernera Schwaba pod tym samym tytułem, w reżyserii Moniki Strzępki), oraz ze spektaklem „Bianka” (powstałym  na bazie kolażu tekstów Bruno Schulza, w reżyserii Janusza Klimszy), Teatr „Terminus a Quo” ze spektaklem „Usta/Lenia”, Teatr CST z przedstawieniami „Kavkazkij Priviet”, „Wschodzenie”, z monodramem „Historia Konia” oraz krotochwilą pt. „O szkodliwości palenia tytoniu” (według A. Czechowa). W 2008 roku w teatralnej piwnicy w ramach Teatralnego Festiwalu „Bez granic” gościła Scena Studencka ze spektaklem „Notatki Do Opisu Rafała Wojaczka” w reżyserii Piotra Kumora. Poza spektaklami w miejscu tym odbyło się także kilka koncertów (m.in. koncert poświęcony piosence patriotycznej – „Wieczór Legionów”), spotkań – dyskusji, inscenizowanych zabaw, etc. W 2009 roku w piwnicy miał miejsce festiwal filmowy „Watch docs” ukazujący filmy związane z tematyką Praw Człowieka.

Niestety począwszy od zimy 2008 roku stan, aczkolwiek odremontowanej, jednak starej piwnicy zaczął się pogarszać. Ściany piwnicy przy wyższym poziomie wód gruntowych zaczęły przeciekać. Pojawił się, do tej pory utajony, problem z osadzającym się grzybem, powodującym trudności w oddychaniu. Ze względu na panującą w pomieszczeniu piwnicy wilgotność, pozostający tam sprzęt – reflektory, głośniki, kable – zaczęły ulegać szybszemu zniszczeniu. Składowana na zapleczu piwnicy scenografia, kostiumy oraz rekwizyty zaczęły gnić. Z sufitu sypała się zaprawa. Pomimo to przez ponad jeszcze rok CST prowadziło w sali tej próby nad nowopowstającym wówczas spektaklem oraz pracowało studyjnie. „Metrów kwadratowych trochę nam brakowało (powierzchnia sceny i widowni wynosiła 40 m2). W piwnicy mieściło się z trudem 35 osób, a w takiej sytuacji powietrza starczało na jedną godzinę. Potem aktorzy wykorzystywali tajemne techniki umożliwiające grę na bezdechu. Czasami tylko zastanawialiśmy się nad konsekwencjami pracy w tym klimacie(…).”[1] – z ironią wspomina Bogusław Słupczyński. W obliczu zaistniałej sytuacji jedynym wyjściem okazało się „wyjście” z piwnicy, tym bardziej, że zespół CST mimo licznych próśb i wniosków kierowanych do Urzędu Miasta czy Domu Narodowego, nie doczekał się żadnej cokolwiek zmieniającej odpowiedzi. Problemy zaistniałe w pomieszczeniu piwnicy były ignorowane. Teatr CST zrezygnował z piwnicy bez większego żalu. Od samego bowiem początku miejsce to traktował jako tymczasowe. Przesądzały o tym także parametry Sali (8mx8mx5m), w której niestety nie można było wykonywać większości spektakli. Sala, wyłożona kamieniem, a nie parkietem czy panelami, nie spełniała także warunków do jakiegokolwiek treningu czy przeprowadzenia próby – ograniczała, „kurczyła” człowieka. Utrudniony wstęp mieli także widzowie (maksimum na Sali w znośnych warunkach mieściło się 20-30 osób).

W roku 2008 pojawiła się dla Teatru CST nowa nadzieja. W ramach szeroko zakrojonego, polsko-czeskiego projektu Teatr Mostem, Bogusław Słupczyński napisał projekt zaadaptowania tzw. starej Malarni przy Teatrze im. A. Mickiewicza w Cieszynie na potrzeby tzw. Małej Sceny. W projekcie tym znalazła się propozycja rozszerzenia działalności impresaryjnego Teatru im. A. Mickiewicza o funkcjonowanie w ramach tegoż zespołu i sceny artystycznej – niezależnej i niekomercyjnej, zaangażowanej jednakże i o zacięciu zawodowym. Według autora projektu propozycja taka „wydawała się naturalna i oczywista w sytuacji, kiedy nie ma potrzeby, ani możliwości utrzymania w obiekcie tym zespołu teatru repertuarowego”[2]. Malarnia pierwotnie była pomieszczeniem służącym do malowania płócien horyzontu scenicznego, wykorzystywanych w tworzonych na początku XX wieku spektaklach muzycznych istniejącego w Cieszynie przed wojną niemieckiego zespołu teatralnego. Obecnie wnętrze to stoi puste i służy jako magazyn zapasowy. W zaproponowanym projekcie miało ono zostać przeobrażone w wielofunkcyjnie wykorzystywaną przestrzeń z mobilną sceną, która miała służyć nie tylko wykonywaniu spektakli, ale i koncertów, recitali, a także warsztatów. W ramach projektu miała zostać zawiązana współpraca artystyczna i organizacyjna Teatru CST z Tesinskim Divadlem. Polsko-czeska współpraca miała m.in. polegać na prowadzeniu po obu stronach Olzy wspólnego, ponadregionalnego programu wiedzy o kulturze Polski i Czech skierowanego do młodzieży (prezentacja zjawisk i twórców w ujęciu interdyscyplinarnym, celem przełamywania stereotypów). W ramach współpracy planowane były także wspólne przedsięwzięcia teatralne oraz nawiązanie kontaktów z ośrodkami działającymi na pograniczach kulturowych (Sejny, Lublin, Teatr „Kana” w Szczecinie). Niestety ze względu na brak porozumienia pomiędzy stronami, biorącymi udział w planowanym przedsięwzięciu, projekt Teatr Mostem nie został zrealizowany, a ewentualne fundusze, które można było na jego realizację pozyskać – przepadły.

 

Po tych wydarzeniach Teatr CST postanowił działać radykalniej. Wystosował szereg pism do Burmistrza oraz List do Ludzi Kultury z prośbą o poparcie dla działań teatru. Akcja poskutkowała. We wrześniu 2009 roku determinacją, uporem oraz własnym nakładem udało się teatrowi otworzyć nową salę teatralną. Znajduje się ona w jednej z cieszyńskich kamienic przy ulicy Wyspiańskiego. Pomieszczenie wynajmowane jest od Zarządu Budynków Miejskich. Miasto częściowo wspomogło teatr jednokrotną dotacją na remont dość zniszczonego wnętrza. Salę pomalowano na czarno, podłogę wyłożono parkietem, przystosowano także pomieszczenie spełniające rolę szatni – biura – poczekalni. Obiekt cały czas wymaga nakładów finansowych. Teatr CST nie otrzymuje żadnej dotacji z miasta. Salę natomiast utrzymuje ze sprzedaży biletów na spektakle oraz koncerty, z wynagrodzeń otrzymywanych ze spektakli „wyjazdowych” oraz z wynajmu sali Szkole Tańca. Równocześnie członkowie Stowarzyszenia Sałasz starają się pisać projekty w programach, które umożliwiają pozyskanie środków na doposażenie wnętrza.

Od września 2009 roku co miesiąc scena Teatru CST gości, bądź też sama wystawia spektakle. Organizuje różne spotkania oraz koncerty. W listopadzie na Wyspiańskiego wystąpił Teatr Polski z Bielska- Białej ze spektaklem pt. „Żyd” w reżyserii Roberta Talarczyka, aktorzy Teatru CST pokazali swoje monodramy: „Historię konia” oraz „Russkij Ostrov”. W grudniu w teatrze miał miejsce koncert „Hetmanów muzyki Beskidu” w wykonaniu kapeli Wałasi & Lasoniowie oraz koncert Przyjaciół CST – „Piosenki z butonierki i inne melodie – koncert nieco retro”. Ze spektaklem teatru tańca pt. „Rilejszyns” przybyła z Bytomia Grupa Tańca Współczesnego „Rezonans”. Przy tej okazji widzowie mieli też okazję uczestniczyć w spotkaniu poświęconemu prezentacji legendy – Piny Bausch. W styczniu i lutym miały miejsce różne spotkania, m.in. z historykiem boksu Sławomirem Rojkiem oraz z Jackiem Zacharą – podróżnikiem, etnografem, animatorem kultury tradycyjnej, szefem Stowarzyszenia „Olszówka” z Bielska-Białej. W marcu odbyła się premiera cyklu jednoaktówek A. Czechowa pod wspólnym tytułem „Parady damsko-męskie” w wykonaniu aktorów CST. W kwietniu natomiast sala teatralna została udostępniona IX objazdowemu Międzynarodowemu Festiwalowi Filmowemu „Watch Docs – Prawa Człowieka w Filmie” – festiwalowi poświęconemu tematyce praw człowieka na świecie, którego pomysłodawcą i inicjatorem jest Helsińska Fundacja Praw Człowieka. „Watch Docs” w Cieszynie organizowany jest przy współpracy Samorządu studentów Uniwersytetu Śląskiego Filii w Cieszynie.

W ramach cieszyńskiej działalności, w roku 2008, Teatr CST poparł także kilka inicjatyw społecznych, m.in. wziął udział w demonstracji – pikiecie pod bramą Uniwersytetu Śląskiego w Cieszynie w dniu 16 lutego 2008 roku zorganizowanej przeciwko wyburzeniu starego dworku przy ulicy Bielskiej w Cieszynie, na miejscu którego ma powstać supermarket, oraz w zorganizowanej wspólnie z artystami z Galerii „Szarej” w Cieszynie oraz studentami Uniwersytetu Śląskiego akcji „Ratuj Tybet” (6 maja 2008).

Jednym z ostatnich istotnych przedsięwzięć, w których brał udział Teatr CST oraz Stowarzyszenie Sałasz, było zorganizowanie w ramach XX Międzynarodowego Festiwalu Teatralnego „Bez granic” – Festiwalu OFF – sceny alternatywnej. Jak pisze autor i pomysłodawca tegoż festiwalu: „OFF – scena alternatywna, to propozycja aktywnego wejścia teatru w przestrzeń miasta. To propozycja aranżacji miejskiej architektury i urbanistyki jako przestrzeni artystycznej i teatralnej. (…)Chcemy, aby mieszkańcy miasta wręcz „potykali się” o działania artystyczne – na ulicach, podwórkach i placach, żeby mimo woli stawali się „aktorami” sceny-przestrzeni, w której przecież na co dzień normalnie funkcjonują bez poczucia jakiejkolwiek wyjątkowości sytuacji. Ten rodzaj działania pozwoli na uwrażliwienie na sztukę i miejsce indywidualnej obecności tzw. zwykłego mieszkańca (przede wszystkim młodzieży), który być może nigdy nie wszedłby do „normalnego” teatru”[4]. W przygotowaniach projektu OFF – scena alternatywna aktywnie uczestniczyli młodzi ludzie z polskiej i czeskiej strony. Projekt miał charakter transgraniczny. W programie festiwalu m.in. zostały pokazane: spektakl „Żyd” Teatru Polskiego z  Bielska-Białej, akcja teatralna – „Karnawał Wenecki” w wykonaniu Teatru „Gry i Ludzie” z Katowic, „Tryptyk chasydzki” Teatru NN z Lublina (spektakl odbył się w starej bożnicy w Českým Těšínie), monodram „KOD” w wykonaniu Janusza Stolarskiego z Teatru Studio w Warszawie, spektakle Teatru CST (muzyczny spektakl „Miasteczko”, monodramy: „Historia Konia” oraz „Russkij Ostrov”) oraz uliczny spektakl „Laski” w wykonaniu Teatru „Terminus a Quo” z Nowej Soli. Przedstawieniom towarzyszyły różne „potykacze teatralne” –  akcje plastyczne, performensy, instalacje oraz prezentacje filmowe (m. in. w dawnym budynku Straży Granicznej na moście Przyjaźni). Dyrektorem artystycznym festiwalu był Bogusław Słupczyński. Festiwal został zorganizowany dzięki współpracy Stowarzyszenia Solidarności Polsko-Czesko-Słowackiej, Stowarzyszenia na Rzecz Odnowy i Współistnienia Kultur Sałasz, Stowarzyszenia Ave z Czeskiego Cieszyna, Instytutu Sztuki Uniwersytetu Śląskiego w Cieszynie, Galerii „Szarej” oraz Śląskiego Zamku Sztuki i Przedsiębiorczości.



[1] ibidem, http://www.teatrcst.pl/?piwnica,32

[2] B. Słupczyński, Opis projektu Teatr mostem, 01.2008, Archiwum Teatru CST

[4] B. Słupczyński, Opis projektu  OFF-festiwal, Archiwum Teatru CST, 02.2009