Jednym z istotniejszych (obok I i II Festiwalu Teatralnego) punktów projektu Szkoły Dziedzictwa Kulturowego Pogranicza było zorganizowanie wystawy starej fotografii rodzinnej pt. „Człowiek jest piękny”, dotyczącej mieszkańców wsi Poraż, Morochów, Mokre, Niebieszczany. Wernisażowi wystawy towarzyszyła konferencja pt. „Dzieci i młodzież w Krajobrazie Pogranicza” oraz koncert poetycki. Stare rodzinne fotografie były zbierane w trakcie wizyt u mieszkańców wsi na przestrzeni kilku miesięcy. Realizatorzy projektu spotkali się z dużym zaufaniem wielu rodzin, które zgodziły się udostępnić swoje zbiory. Tak wspomina to jedna z osób realizujących projekt: „Potrzeba ogromnej otwartości, by tak po prostu wpuścić do domu kogoś, kogo się nie za dobrze zna, nie mówiąc już o pokazywaniu mu starych, rodzinnych zdjęć. Potrzeba daru przekonania i nie naprzykrzającej się szczerości. Potrzeba uczciwych zamiarów. Bez dotychczas wykonanej przez nas pracy, nie umiałabym sobie wyobrazić takiej możliwości celowego „nachodzenia” ludzi i zbierania od nich fotografii, „wpakowywania się” do nich z tym całym (w jakiś sposób obezwładniającym) sprzętem technicznym i zamykania czarno-białych zdjęć w pudle skanera, a potem wychodzenia, zamykania drzwi i mówienia „Dziękuję bardzo. Do widzenia”. Nie potrafię sobie tego wyobrazić, bo to zbieranie zdjęć było czymś znacznie więcej niż tylko zwykłym kolekcjonerstwem”[1]. Na wystawę składają się fotografie prawie dziesięciu rodzin wykonywane w latach 1900 – 1980. Tworzą one pejzaż pamięci indywidualnej i zbiorowej. „Są tu obecne momenty związane z narodzinami, pogrzebami, weselami, pożegnaniami, ważnymi świętami religijnymi i niby błahymi fotografiami „na pamiątkę”. Obecne są tu również sceny wyjazdów za ocean w poszukiwaniu pracy oraz szczęśliwe powroty. Anonimowi najczęściej fotografowie, zarejestrowali nie tylko ludzkie twarze, ale także zmieniające się z biegiem lat architekturę i krajobraz. Po wielu latach, na nowo odsłaniane obrazy nadal budzą zainteresowanie i emocje mieszkańców wiosek, dostarczając tematów do wspomnień, dyskusji i wspólnego spędzania czasu”[2]. Mimo upowszechnienia się fotografii i spadku jej wartości, wystawa ta udowadnia, że obrazy fotograficzne nadal potrafią nieść ogromny, uniwersalny ładunek emocjonalny. Wystawa zorganizowana przez Sałasz to rodzaj „spotkania”, które pozwala obejrzeć się za siebie i wśród mieszaniny czasów, przestrzeni i twarzy, człowiek może w końcu na chwilę zatrzymać się, zatęsknić… Wtedy powracają wspomnienia i „przenosząca” tęsknota. Czasem taka podróż pamięcią jest doznaniem bardzo radosnym, tak bardzo uszczęśliwiającym, że aż nie chce się wracać… Czasem jednak pamięć jest czymś trudnym, nieznośnym. Chce się od niej uciec. Celem Sałaszu było przede wszystkim zaświadczyć o tym, iż jakakolwiek by ta pamięć nie była – jest ona ważna i cenna. Świat, przywołany przez wystawę, opowiada o różnorodności kulturowej, ale także przedstawia mieszkańców czterech wsi jako pewną wspólnotę.

Autorzy wystawy mają świadomość, że ukazane fotografie przedstawiają tylko niewielką część „wielkiego zbioru”, który pozostaje schowany w domowych zakamarkach. Jak zaznacza pomysłodawca wystawy Bogusław Słupczyński: „Chcielibyśmy powiększać ten zbiór, ekspozycję, która mieszkańcom umożliwi jeszcze lepsze zrozumienie historii, a przyjezdnym da szansę na „odkodowanie” informacji płynących z przewodników turystycznych. Niech ta wystawa będzie dowodem na to, że pamięć ludzka nie jest traktowana stronniczo i wybiórczo, ale jest tym co podnosi wartość i jakość ludzkiego życia, nadaje mu piękno i sens”[3].

Wystawa zbioru starej fotografii rodzinnej  „Człowiek jest piękny” zaaranżowana była, poza morochowską stodołą, także we wnętrzach Muzeum Śląska Cieszyńskiego w Cieszynie (2008 rok), w Teatrze im. A. Mickiewicza w Cieszynie, przy okazji wystawiania tam spektaklu pt. „Droga Żywiecka” (2008 rok) oraz w Książnicy Beskidzkiej w Bielsku-Białej (2009 rok).



[1] M. Serafin, artykuł pt. Okna pamięci, 09.2006, Archiwum Teatru CST

[3] B. Słupczyński, Ulotka informująca o wystawie  „Człowiek jest piękny”, 05.2006, Archiwum Teatru CST

________________________________________________________________________________________

Wystawa starej fotografii rodzinnej mieszkańców wsi

Poraż, Morochów, Mokre, Niebieszczany pt. „Człowiek jest piękny”

Stare rodzinne fotografie były zbierane w trakcie wizyt u mieszkańców wsi na przestrzeni kilku miesięcy. Działanie to było jednym z punktów projektu tzw. Szkoły Dziedzictwa Kulturowego Pogranicza (projektu nagrodzonego przez Fundację Kultury w roku 2005). Realizatorzy spotkali się z zaufaniem wielu rodzin polskich i ukraińskich, które zgodziły się udostępnić swoje zbiory. Fotografie prawie dziesięciu rodzin wykonywane w latach 1900 –1980 tworzą pejzaż pamięci – indywidualnej i zbiorowej. Są tu obecne momenty związane z narodzinami i pogrzebami, pożegnaniami i powrotami, weselami oraz ważnymi świętami religijnymi… i z niby błahymi fotografiami „na pamiątkę”. Anonimowi najczęściej fotografowie zarejestrowali nie tylko ludzkie twarze, ale także architekturę i krajobraz zmieniający się z biegiem lat. Obraz, który został przywołany przez wystawę opowiada o różnorodności kulturowej. Przedstawia on mieszkańców czterech wsi jako pewną wspólnotę. I właśnie w tych wspólnotowych warunkach ujawnia się całe piękno Pogranicza Kultur i jego mieszkańców. Mamy świadomość, że fotografie te przedstawiają tylko niewielką część „wielkiego zbioru”, który pozostaje schowany w domowych zakamarkach. Chcielibyśmy powiększać ten zbiór, ekspozycję, która mieszkańcom umożliwi jeszcze lepsze zrozumienie historii, a przyjezdnym da szansę na „odkodowanie” informacji płynących z przewodników turystycznych. Niech ta wystawa będzie dowodem na to, że pamięć ludzka – traktowana nie stronniczo i wybiórczo – jest tym, co podnosi wartość i jakość ludzkiego życia, nadaje mu piękno i sens. (B.Słupczyński)

Serdeczne podziękowania organizatorzy składają rodzinom: Maszluchów, Onyszkanyczów, Mielników, Kruczków, Bryndzów, Żuratów, Walów, Koczerów, Klajów i innym.