Szkoła Dziedzictwa Kulturowego Pogranicza i Ośrodek Teatru Kultur (2005/ 2006). Projekt Szkoły Dziedzictwa Kulturowego Pogranicza został zrealizowany dzięki programowi Fundacji Kultury (konkurs „Małe Ojczyzny – tradycja dla przyszłości”). Program Szkoły wiązał się przede wszystkim z dłuższą (w domyśle stałą) lokalizacją Sałaszu w regionie czterech wsi obejmujących wcześniejsze projekty. Jednym z celów projektu było zwiększenie częstotliwości obecności Stowarzyszenia na tym terenie oraz zawiązanie silniejszych kontaktów z lokalnym samorządem. W założeniu Szkoła Pogranicza miała polegać na comiesięcznych, kilku-kilkunastodniowych spotkaniach. Miały one odbywać się w pięciu równoległych ścieżkach organizacyjnych: warsztaty artystyczne dla dzieci, młodzieży i dorosłych (1.), zajęcia edukacyjne z zakresu szeroko pojętego dziedzictwa kulturowego (2.), Ośrodek Teatru Kultur (3.), Agroturystyka-serio (4.), sytuacje zbiorowe – zabawy, spotkania, koncerty itp. (5.). W rezultacie w ramach Szkoły zrealizowano na przełomie roku 2005 i 2006 m.in. następujące działania merytoryczne: trzydniowy warsztat artystyczny (teatr, muzyka, plastyka) dla nauczycieli szkół podstawowych i gimnazjalnych (warsztaty te miały na celu  spotkanie z osobowościami, twórcami, animatorami którym nieobca jest specyfika pogranicza, celem ich było nabycie umiejętności opisywania, twórczego wędrowania po problematyce dziedzictwa kultury na pograniczu); warsztaty artystyczne dla dzieci i młodzieży ze wsi Poraż, Niebieszczany, Morochów, Mokre, Wysoczany (zajęcia odbywały się w czasie dwóch tygodni sierpnia 2005 roku); uruchomiono działalność Ośrodka Teatru Kultur w Morochowie, w ramach którego odbyły się spektakle teatralne oraz koncerty (I Festiwal Teatralny Morochów/Mopoxib); powołano porażską grupę rzeźbiarską (chłopcy w wieku 15 – 18 lat), zorganizowano II warsztat rzeźbiarski, przeprowadzono specjalny warsztat teatralny dla młodzieży ukraińskiego zespołu „Osławianie”, przygotowano i zorganizowano wystawę zatytułowaną „Człowiek jest piękny” oraz konferencję pt. „Dzieci i Młodzież w Krajobrazie Pogranicza”. W toku prowadzonych działań zarchiwizowano poszczególne etapy realizacji projektu. Istnieje dokumentacja filmowa oraz fotograficzna, obejmująca kilkaset fotografii.

 

W trakcie I Festiwalu Teatralnego zorganizowanego przez Sałasz i Teatr CST widzom zaproponowane zostały spektakle teatrów nietypowych – poszukujących. Mieli też oni szansę zetknąć się ze zdarzeniami reprezentującymi kultury różnych narodów. Sałasz, poprzez bardzo ścisłe powiązanie z działalnością teatralną, traktuje teatr jako miejsce, gdzie łączą się różne dziedziny sztuki. Jako miejsce, gdzie, jak nigdzie indziej, przeplata się życie i sztuka-twórczość. Jak da się zauważyć, Sałasz pracował „poprzez teatr” także i w poprzednich projektach. Jednym z jasno zarysowanych celów Stowarzyszenia od samego początku było założenie, iż istotą realizacji proponowanych projektów powinno stać się przeprowadzanie ich przez żywą tkankę teatru, wokół którego funkcjonowałoby życie artystyczne, naukowe oraz społeczne. Ośrodek Teatru Kultur skoncentrował się przede wszystkim na działaniach związanych z poszukiwaniem – poprzez teatr –  kultur (zarówno tradycyjnych jak i nie), ich „esencji”. Ośrodek nie został stworzony dla sztuki. To raczej miejsce spotkania sztuki z życiem. „Teatr może odtwarzać lub przetwarzać wątki kultur tradycyjnych. To praca nietypowa, wymagająca innych niż w teatrze klasycznym środków i metod. Często grupy, zajmujące się takim teatrem, prowadzą równolegle pracę w środowiskach wiejskich – realizując działania prospołeczne lub prowadząc badania terenowe (np. z zakresu etnologii, etnomuzykologii czy antropologii kuklturowej)”[1]. W roku 2005, wśród zaproszonych do ośrodka zespołów znalazły się: Teatr NN – Ośrodek Brama Grodzka z Lublina, Teatr Wiejski „Węgajty” oraz Czeczeński Zespół Dziecięcy pod kierownictwem Rozy Halidovej z Ośrodka dla Uchodźców w Dębaku pod Warszawą. Spektakl swój zaprezentował również Teatr CST („Droga Żywiecka”). Teatr NN przybył do Morochowa ze spektaklem – historią o „Tajbełe i demonie” –przedstawieniem powstałym na motywach prozy I. B. Singera w reżyserii Tomasza Pietrasiewicza. Teatr Wiejski „Węgajty” zaprezentował publiczności spektakl pt. „Synczyzna” (według „Ślubu” i „Trans – Atlantyku” W. Gombrowicza, w reżyserii Wacława Sobaszka), będący teatralną próbą dialogu ze stereotypami narodowymi. Oprócz przedstawień w przestrzeni stodoły miało też miejsce zdarzenie inne, jak na tamte warunki i okoliczności, rzec by można co najmniej niezwykłe. W programie festiwalu zaplanowano bowiem Wieczór Wielu Kultur. W ramach zdarzenia udział wzięła, kapela zespołu „Osławianie” z Mokrego, przybyły spod Warszawy – Czeczeński Zespół Dziecięcy, Grupa Śpiewacza Teatru CST (która przybrała wówczas nazwę „Matarga”) oraz Grupa Śpiewacza Koła Gospodyń z Poraża. Największym zaskoczeniem dla przybyłych gości był pokaz tańców młodych Czeczeńców. Co istotniejsze, Czeczeni ci, pochodzący z Ośrodka dla Uchodźców, nocowali w Morochowie i Mokrem, rozlokowani u mieszkańców wsi. Zaangażowanie mieszkańców w projekt było zatem znaczące.

 

W 2006 roku w Stodole Sałaszu miał miejsce II Festiwal Teatralny Morochów/Мopoxib 2006. Tym razem wśród zaproszonych gości znaleźli się: Teatr „Zgrzyt” z Sanoka ze spektaklem pt. „Łysa Śpiewaczka” (w reżyserii Sławomira Woźniaka – animatora kultury teatralnej, pedagoga, a także pomysłodawcy i organizatora, niestety już nieistniejącego, festiwalu teatralnego „Collage Teatralny” w Sanoku), Teatr Wiejski „Węgajty” ze spektaklem dla dzieci i dorosłych pt. „Myszy istnieją” (Projekt Terenowy Teatru poszukujący w obszarze żywych form obrzędowych inspiracji dla teatru) oraz Teatr NN z Lublina z przedstawieniem na motywach opowiadań I. B. Singera – „Był sobie raz”. Oprócz zaproszonych gości swoje dwa spektakle – „Drogę Żywiecką” i „Kavkazkij Priviet” pokazał Teatr CST. Podczas festiwalowych dni równolegle odbywały się, pod opieką artystyczną CST, warsztaty dla okolicznej młodzieży, wraz z którą zrealizowano spektakl warsztatowy pt. „Dobosz – ДОВБУШ”. Powstał on na motywach tetralogii karpackiej (znanego eposu huculskiego) – „Na wysokiej połoninie” autorstwa Stanisława Vincenza. Wśród wykorzystanych w przedstawieniu przez reżysera (B. Słupczyńskiego) epizodów znalazły się m.in.: spotkanie na Pisanym Kamieniu, przysięga junaków, spotkanie z Baal Szem-Towem, Spotkanie z czortem – Garbusem, spotkanie z królem, marsz do Czarnego Morza oraz epizod związany z Ksenią Zwinkową, która uśmierciła głównego bohatera. W spektaklu pojawiały się kwestie zarówno po polsku, jak i w języku ukraińskim. Spektakl został pokazany w Ośrodku w ramach „Święta Kultury nad Osławą”.



[1] B. Słupczyński, Ulotka informacyjna na temat Festiwalu w Morochowie, 07.2005, Archiwum Teatru CST